e-mail: ztp@eko.org.pl strona główna english version
stat4u

fot. Piotr Woźniak
fot. Marek Malickifot. Remigiusz Pielech

Pomniki przyrody nieożywionej

     Ilość pomników przyrody nieożywionej w Sudetach Zachodnich jest zaskakująco mała jak na obszar o tak wielu wybitnych walorach geologicznych i krajobrazowych. Wśród istniejących pomników tego rodzaju najwięcej jest głazów narzutowych (21, z czego 18 w Bolesławcu i najbliższej okolicy) i odsłonięć (16). Ponadto chronione są 3 jaskinie bądź ich zespoły, marmit, skamieniały pień drzewa i zespół graniaków. Zdumiewający jest fakt objęcia ochroną pomnikową zaledwie 4 (!) spośród kilkuset skałek znajdujących się na tym terenie.

1. Głazy narzutowe
2. Skałki
3. Jaskinie
4. Odsłonięcia
5. Inne pomniki przyrody nieożywionej

Głazy narzutowe

Gn 1. Zagrodno (gm. Zagrodno, pow Złotoryja) – 445 cm.
Gn 2-3. Legnica (miasto, pow. miejski Legnica) – 565 i 785 cm.
Gn 4-12. Bolesławiec (miasto, pow. Bolesławiec) – od 460 do 700 cm.
Gn 13. Bożejowice (gm. i pow. Bolesławiec).
Gn 14-17. Warta Bolesławiecka (gm. Warta Bolesławiecka, pow. Bolesławiec).
Gn 18. Brzeźnik (gm. Nowogrodziec, pow. Bolesławiec).
Gn 19. Kraśnik Górny (gm. i pow. Bolesławiec).
Gn 20. Mierzwin (gm. i pow. Bolesławiec).

Skałki

S 1. Piechowice (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) – „Złoty Widok”, granit.
S 2. Żerkowice (gm. i pow. Lwówek Śl.) – „Skała z medalionem”, piaskowiec.
S 3. Przesieka (gm. Podgórzyn, pow. ziemski Jelenia Góra) – „Waloński Kamień”, granit.
S 4. Gorzeszów (gm. i pow. Kamienna Góra) – „Diabelska Maczuga”, piaskowiec.

Jaskinie

J 1. Złotoryja (miasto, pow. Złotoryja) - 3 niewielkie jaskinie: „Wilcza”, „Niedźwiedzia” i „Wodospad”.
J 2. Płóczki Dolne (gm. i pow. Lwówek Śl.) – 3 niewielkie jaskinie: „Lisia”, „Górna” i „Czerwona”.
J 3. Płakowice (gm. i pow. Lwówek Śl.) – „Zimna Dziura”.

Odsłonięcia

O 1. Leszczyna (gm. i pow. Złotoryja) – osadowe skały miedzionośne w wyrobisku d. kopalni„Ciche Szczęście”.
O 2. Jerzmanice Zdrój (gm. i pow. Złotoryja) – piaskowce ciosowe w wyrobisku d. kopalni, Krucze Skały”.
O 3. Stanisławów (gm. Męcinka, pow. Jawor) – wapienie i dolomity w wyrobisku d. kopalni, Wapień niecki Leszczyny”.
O 4. Pomocne (gm. Męcinka, pow. Jawor) – bazaltowy nek, „Czartowska Skała”.
O 5. Bieniec (gm. Nowogrodziec, pow. Bolesławiec) – piaskowiec kwarcytowy, „Siwy Kamień”.
O 6. Łupki (gm. Wleń, pow. Lwówek Śl.) – bazaltowy nek z porwakami piaskowca.
O 7. Miłoszów (gm. Leśna, pow. Lubań) – bazaltowy nek, „Stożek Perkuna”.
O 8. Miłoszów (gm. Leśna, pow. Lubań) – bazaltowy nek, „Stożek Światowida”.
O 9. Nawojów Łużycki (gm. i pow. Lubań) – wyrobisko d. kopalni glinki kaolinowej.
O 10. Myślibórz (gm. Paszowice, pow. Jawor) – bazaltowy nek, „Małe Organy (Myśliborskie)”.
O 11. Sędziszowa (gm. Świerzawa, pow. Złotoryja) – cios słupowy w riolitach, „Organy Wielisławskie”.
O 12. Zgorzelec (miasto, pow. Zgorzelec) – szarogłazy w wyrobisku d. kamieniołomu.
O 13. Lubań (miasto, pow. Lubań) – bazalt w wyrobisku d. kamieniołomu.
O 14. Uniemyśl (gm. Lubawka, pow. Kamienna Góra) – riolit.
O 15. Okrzeszyn (gm. Lubawka, pow. Kamienna Góra) – cios słupowy w riolitach.

Inne pomniki przyrody nieożywionej

I 1. Karpacz (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) – marmit w korycie Łomnicy.
I 2. Jelenia Góra (miasto i pow. miejski) – zeolizowane głazy granitowe.
I 3. Bogatynia (miasto, pow. Zgorzelec) – skamieniały pień drzewa z rodzaju Podocarpus.

Pomniki przyrody ożywionej

    Ochroną pomnikową objęto 69 gatunków i odmian okazałych drzew. Są wśród nich zarówno gatunki rodzime jak też obce, sprowadzane do parków i ogrodów. Najliczniejsze wśród pomnikowych drzew tego obszaru są: buk pospolity, dąb szypułkowy, klon pospolity, klon jawor, lipa drobnolistna, lipa szerokolistna i wiąz szypułkowy a z drzew iglastych cis pospolity i świerk pospolity. Wiele gatunków reprezentowanych jest przez pojedyncze okazy (bez czarny, głóg dwuszyjkowy, leszczyna pospolita, grusza pospolita). W Sudetach Zachodnich rosną dwa najstarsze drzewa w Polsce. Wbrew utartym opiniom nie są to dęby lecz cisy.Tutaj też rośnie najstarsza i największa wierzba biała w Polsce.
   Na obszarze objętym mapą w formie pomników przyrody chronione są także okazałe, jedno- i wielogatunkowe grupy drzew, szpalery i aleje. Największe pomnikowe aleje znajdują się w gminach Męcinka (156 i 153 szt.) i Paszowice (153 szt.), zaś szpalery w Legnicy (135 szt.) i w Paszowicach (88, 52 i 50 szt.). Wyraźne jest znaczne zróżnicowanie w rozmieszczeniu pomników przyrody ożywionej na terenie Sudetów Zachodnich (w zasięgu mapy). Najwięcej ich znajduje się w Legnicy (79), gm. Siekierczyn (58), Jaworze (44), gm. Osiecznica (38) i gm. Paszowice (36). W wielu gminach spotyka się tylko kilka drzew pomnikowych, ale są też takie, gdzie pomnikowych drzew nie wyznaczono, co wynika głównie z nie przeprowadzenia w nich waloryzacji dendrologicznej. Jeśli zostaną one wykonane, ilość drzew pomnikowych na prezentowanym obszarze z pewnością wzrośnie.

Najstarsze drzewa pomnikowe Sudetów Zachodnich

Najokazalsze drzewa pomnikowe Sudetów Zachodnich (według obwodu)

Najokazalsze drzewa wybranych gatunków w Sudetach Zachodnich wg obwodu (stan na 31.12.2002 r.):

1. Buk pospolity (Fagus sylvatica)
2. Cis pospolity (Taxus baccata)
3. Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea)
4. Dąb szypułkowy (Quercus robur)
5. Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior)
6. Jodła pospolita (Abies alba)
7. Klon pospolity (Acer platanoides)
8. Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
9. Lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)
10. Świerk pospolity (Picea abies)
11. Topola biała (Populus alba)
12. Topola czarna, sokora (Populus nigra)
13. Wiąz górski (Ulmus glabra)
14. Wiąz szypułkowy, limak (Ulmus laevis)
15. Wierzba biała (Salix alba)

    Poniżej wyszczególnione zostały najstarsze i najokazalsze drzewa wybranych gatunków zlokalizowane w zasięgu Sudetów zachodnich i okolic, drzewa zapisane kursywą nie znajdują się na terenie Sudetach Zachodnich. Ze względu na ilość gatunków jak i samych drzew pomnikowych ujęto tylko najważniejsze gatunki rodzime.

Najstarsze drzewa pomnikowe Sudetów Zachodnich:

  1. Cis pospolity w Henrykowie Lubańskim (gm. i pow. Lubań) - 1270 lat. (najstarsze drzewo w Polsce!)
  2. Cis pospolity w Bystrzycy (gm. Wleń, pow. Lwówek Śl.) - 801 lat. (drugie pod względem wieku drzewo w Polsce!)
  3. Cis pospolity w Piechowicach (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) - 500–700 lat.

Najokazalsze drzewa pomnikowe Sudetów Zachodnich (według obwodu):

  1. dąb szypułkowy w Piotrowicach (gm. Chojnów, pow. ziemski Legnica) - 785 cm (wiek ok. 550 lat), Ds. 1.
  2. lipa szerokolistna w Muchowie (gm. Męcinka, pow. Jawor) - 730 cm. Ls 1.
  3. dąb szypułkowy w Rakowicach (gm. i pow. Bolesławiec) 650 cm. Ds. 2.
  4. lipa drobnolistna w Dębrzniku (gm. i pow. Kamienna Góra) 648 cm. Ld 1.

    Najokazalsze drzewa wybranych gatunków w Sudetach Zachodnich wg obwodu.
    (stan na 31.12.2002 r.):

    Buk pospolity (Fagus sylvatica)

    Bp 1. Gościszów (gm. Nowogrodziec, pow. Bolesławiec) - 610 cm.
    Bp 2. Raszów (gm. i pow. Kamienna Góra) - 576 cm.
    Bp 3. Jawor (m. i pow. Jawor) - 568 cm.
    Bp 4. Karpacz (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) 532 cm.(najstarszy w Polsce w Sierakowie, woj. wielkopolskie - 346 lat (678 cm)

    Cis pospolity (Taxus baccata)

    Cp 1. cis pospolity w Henrykowie Lubańskim (gm. i pow. Lubań) - 1270 lat. (najstarsze drzewo w Polsce!)
     Cp 2. cis pospolity w Bystrzycy (gm. Wleń, pow. Lwówek Śl.) - 801 lat. (drugie pod względem wieku drzewo w Polsce!)
    Cp 3. cis pospolity w Piechowicach (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra)- 500 - 700 lat.

    Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea)

    Db 1. Tylice (gm. i pow. Bolesławiec) - 485 cm.
    Db 2. Legnica (miasto i pow. miejski) - 418 cm.
    Db 3. Siedmica (gm. Paszowice, pow. Jawor) - 365 cm.
    Db 4. Kłonice (gm. Paszowice, pow. Jawor) – 350 cm.
    (najstarszy w Polsce w Turawie, woj. opolskie - 388 lat (552 cm)

    Dąb szypułkowy (Quercus robur)

    Ds. 1. Piotrowice (gm. Chojnów, pow. Legnica) - 785 cm (550 lat).
    Ds. 2. Rakowice (gm. i pow. Bolesławiec) - 650 cm.
    Ds. 3. Niebyłczyce (gm. Warta Bolesławiecka, pow. Bolesławiec) - 640 cm.
    Ds. 4. Kochlice (gm. Miłkowice, pow. ziemski Legnica) - 640 cm.
    Ds. 5. Niwnice (gm. i pow. Lwówek Śl.) - 626 cm.
    Ds. 6. Mysłakowice (gm. Mysłakowice, pow. ziemski Jelenia Góra)- 610 cm.
    (najstarszy w Polsce w Piotrowicach gm. Szprotawa, woj. lubuskie - 746 lat (992 cm)

    Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior)

    Js 1. Pisarzowice (gm. i pow. Kamienna Góra) - 592 cm, u podstawy 800 cm.
    Js 2. Okmiany (gm. Chojnów, pow. ziemski Legnica) - 430 cm.
    Js 3. Niwnice (gm. i pow. Lwówek Śl.) - 413 cm.
    Js 4. Dębrznik (gm. i pow. Kamienna Góra) - 404 cm.
    Js 5. Legnica (miasto i pow. miejski) - 401 cm.
    Js 6a. Lubań (miasto, pow. Lubań) - 380 cm cm.
    Js 6b. Rakowice (gm. i pow. Bolesławiec) - 380 cm.
    (najstarszy w Polsce w Motarzynie, gm. Dębnica Kaszubska, woj. pomorskie - 423 lata (715 cm)

    Jodła pospolita (Abies alba)

    Jp 1. Kowary (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) - 364 cm.
    (najstarsza w Polsce we wsi Łabowa, woj. małopolskie - 446 lat(640 cm)

    Klon pospolity (Acer platanoides)

    Kp 1. Czerwony Kościół (gm. Krotoszyce, pow. ziemski Legnica) - 450 cm. 
    Kp 2. Jelenia Góra (miasto, powiat miejski) - 423 cm.
    Kp 3. Gierałtowiec (gm. i pow. Złotoryja) - 420 cm.
    Kp 4. Karpacz (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) - 397 cm.
    (najstarszy w Polsce we wsi Kamienica woj. małopolskie -269 lat(459 cm)

    Lipa drobnolistna (Tilia cordata)

    Ld 1. Dębrznik (gm., pow. Kamienna Góra) - 648 cm.
    Ld 2. Żarka nad Nysą (gm. Pieńsk, pow. Zgorzelec) - 642 cm.
    Ld 3. Zgorzelec (miasto, pow. Zgorzelec) - 615 cm.
    Ld 4. Pielgrzymka (gm. Pielgrzymka, pow. Złotoryja) - 595 cm.
    Ld. 5a. Niedźwiedzice (gm. Chojnów, pow. Legnica) - 570 cm.
    Ld. 5b. Chełmiec (gm. Męcinka, pow. Jawor) - 570 cm.
    (najstarsza w Polsce we wsi Cielętniki, pow. ziemski Częstochowa, woj. śląskie - 536 lat (992 cm)

    Lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)

    Ls. 1. Muchów (gm. Męcinka, pow. Jawor) - 730 cm.
    Ls. 2. Stankowice (gm. Leśna, pow. Lubań) - 586 cm.
    Ls. 3. Kamienna Góra (miasto, pow.Kamienna Góra) - 486 cm.
    Ls. 4. Kamienna Góra (miasto, pow. Kamienna Góra) - 453 cm.
    Ls. 5. Kraszowice (gm. i pow. Bolesławiec) - 450 cm.
    (najstarsza w Polsce we wsi Czarny Potok, woj. małopolskie - 499 lat (851 cm)

    Świerk pospolity (Picea abies)

    Śp. 1. Kowary (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) - 405 cm.
    Śp. 2. Staniszów (gm. Podgórzyn, pow. ziemski Jelenia Góra) - 383 cm.
    Śp. 3. Staniszów (gm. Podgórzyn, pow. ziemski Jelenia Góra) - 344 cm.
    (najstarszy w Polsce w Strzelcach Opolskich, woj. opolskie - 356 lat (413 cm)

    Topola biała (Populus alba)

    Tp 1. Piechowice (miasto, pow. ziemski Jelenia Góra) - 453 cm.
    Tp 2. Miłków (gm. Podgórzyn, pow. ziemski Jelenia Góra) - 407 cm.
    Tp 3. Kamienna Góra (miasto, pow. Kamienna Góra) - 331 cm.
    (najstarsza w Polsce we wsi Leszno k/ Warszawy, woj. mazowieckie - 321 lat (969 cm)

    Topola czarna, sokora (Populus nigra)

    Tc 1. Goliszów (gm. Chojnów, pow. ziemski Legnica) - 560 cm.
    Tc 2. Bolesławiec (miasto, pow. Bolesławiec) - 550 cm.
    Tc 3. Legnica (miasto i pow. miejski) - 508 cm.
    Tc 4. Zachełmie (gm. Podgórzyn, pow. ziemski Jelenia Góra) - 483 cm.
    (najstarsza w Polsce w Puławach, woj. lubelskie - 273 lata (810 cm)

    Wiąz górski (Ulmus glabra)

    Wg 1. Leszczyna (gm. i pow. Złotoryja) - 355 cm.
    Wg 2. Janowice Wlk. (gm. Janowice Wielkie, pow. ziemski Jelenia Góra) - 327 cm.
    (najstarszy w Polsce we wsi Poręba Wielka, woj. małopolskie - 337 lat (645 cm)

    Wiąz szypułkowy, limak (Ulmus laevis)

    Ws 1. Kochlice (gm. Miłkowice, pow. ziemski Legnica) - 445 cm.
    Ws 2. Twardocice (gm. Pielgrzymka, pow. Złotoryja) - 430 cm.
    Ws 3. Gościszów (gm. Nowogrodziec, pow. Bolesławiec) - 410 cm.
    Ws 4a. Zaręba (gm. Siekierczyn, pow. Lubań) - 340 cm.
    Ws 4b. Tomaszów Bolesławiecki (gm. Warta Bolesławiecka, pow. Bolesławiec) - 340 m.
    (najstarszy w Polsce we wsi Komorów, woj. lubuskie - 450 lat (887 cm)

    Wierzba biała (Salix alba)

    Wb 1. Jelenia Góra (miasto i pow. miejski) - 598 cm (164 lata) - najstarsza w Polsce! Wb 2. Platerówka (gm. Platerówka, pow. Lubań) - 488 cm.
    Wb 3. Legnica (miasto i pow. miejski) - 470 cm.
    Wb 4. Legnica (miasto i pow. miejski) - 350 cm.
    Wb 5a. Kamienna Góra (miasto, pow. Kamienna Góra) - 330 cm.
    Wb 5b. Wigancice Żytawskie (gm. Bogatynia, pow. Zgorzelec) - 330 cm.