Czym jest Natura 2000?

Jej pełna nazwa brzmi: Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 i została powołana do życia wraz z przyjęciem przez kraje Wspólnoty Europejskiej tzw. Dyrektywy Siedliskowej (właściwa nazwa to: „Dyrektywa 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory”). Utworzenie sieci Natura 2000 ma być głównym narzędziem ochrony siedlisk i gatunków roślin i zwierząt wymienionych w załącznikach tej dyrektywy, jak i Dyrektywy Ptasiej („Dyrektywa 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikich ptaków”). Program ten zakłada tworzenie na terenie krajów członkowskich Unii Europejskiej dwóch typów obszarów:

• specjalne obszary ochrony (SOO) tworzone dla ochrony siedlisk naturalnych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt, wymienionych w załącznikach I i II Dyrektywy Siedliskowej.
  


• obszary specjalnej ochrony (OSO) tworzone dla ochrony siedlisk ptaków w ramach Dyrektywy Ptasiej.
  

Każdy kraj samodzielnie wyznacza propozycje sieci obszarów na swoim terytorium, spośród których Komisja Europejska wybiera Obszary o Znaczeniu Wspólnotowym (OZW), które ostatecznie zostaną włączone do sieci Natura 2000. Należy tutaj zaznaczyć, że ochrona obszaru w ramach Natura 2000 nie wyklucza dalszego jego gospodarczego wykorzystania albowiem (w myśl zapisów Dyrektywy Siedliskowej) ma ona jedynie umożliwić „[...] zachowanie tych typów siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków w stanie sprzyjającym ochronie w ich naturalnym zasięgu lub tam, gdzie to stosowne - odtworzenie takiego stanu [...]”. Sieć Natura 2000 obejmie więc zarówno obszary ściśle chronione jaki i te, których użytkowanie przez człowieka jest wręcz wskazana dla utrzymania ich walorów przyrodniczych i krajobrazowych. Jednakże każde planowane przedsięwzięcie planowane w obrębie ostoi musi zostać rozpatrzone pod kątem jego oddziaływania na chroniony obiekt.

Proponowane obszary sieci Natura 2000 na terenie Sudetów i Borów Dolnośląskich*

Specjalne obszary ochrony siedlisk:
o „Góry Stołowe”
o „Sztolnie w Złotym Stoku”
o „Karkonosze i Góry Izerskie”
o „Kościół w Konradowie”
o „Panieńskie Skały”
o „Piekielna Dolina koło Polanicy”
o „Rudawy Janowickie”
o „Skałki Stoleckie”
o „Torfowisko pod Zieleńcem”
o „Wrzosowisko Przemkowskie”
o „Sztolnie w Leśnej”

Obszary specjalnej ochrony ptaków:
o Stawy Przemkowskie

„Góry Stołowe”

Powierzchnia 11 004,6 ha

   Góry Stołowe są jedynymi w Polsce górami płytowymi z interesującymi formami rzeźby skalnej. Zbudowane są z najmłodszych w niecce środkowosudeckiej, górnokredowych piaskowców ciosowych i margli. Skały zalegają nieckowato, ale bardzo płasko, tworząc dwupiętrową strukturę (górna płyta jest silnie spękana i zwietrzała) o wierzchowinach przypominających z daleka stół.
   Najpiękniejsze piaskowcowe skałki zgrupowane są na północno-wschodniej krawędzi (Skalne Grzyby, Skłon Radkowa, Pasterska Góra) i na południowo-wschodniej krawędzi masywu (Skłon Batorowa, Skały Puchacza i in.), a także na najwyższych bastionach gór (Szczelińcu Wielkim i Małym, Skalniaku, Błędnych Skałkach). Szata roślinna tych gór należy do piętra regla dolnego lecz została silnie przekształcona przez człowieka i obecnie jest to głównie las świerkowy wprowadzony w miejsce wyciętych lasów bukowo-jodłowych. Dobrze zachowały się dolnoreglowe zbiorowiska lasów bukowych w rejonie Rogowej Kopy, Darnkowskiego Potoku i Pośnej. Lokalnie można spotkać naturalne świerczyny i reliktowe stanowiska boru sosnowego. Występują tu łąkowe zbiorowiska o dużym stopniu naturalności. Na środkowym spłaszczeniu występują torfowiska wysokie. Obszar ważny dla zachowania bioróżnorodności. Rodzaj podłoża sprzyja występowaniu cennej mozaiki siedlisk leśnych, naskalnych i murawowych. Na uwagę zasługuje bogata flora mszaków (opisano stąd nowy dla Polski gatunek Dicranum sendtneri). Na obszarze ostoi występuje:

• 16 typów siedlisk z załącznika I Dyrektywy 92/43/EEC;
  
• 8 gatunków zwierząt znajdujących się w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC;
  
• 1 gatunek rośliny wymienionej w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC;
  
• 12 gatunków roślin i zwierząt wpisanych do polskich Czerwonych Ksiąg;


• 17 gatunków roślin i zwierząt chronionych na mocy konwencji
międzynarodowych

• 33 gatunki roślin chronionych

„Kopalnie w Złotym Stoku”

Powierzchnia obszaru 0,1 ha (długość 4 km)

  Sztolnie w Złotym Stoku są wyrobiskami po dawnej kopalni złota i arsenu. Jest to zespół kilkunastu obiektów, z których dwa są udostępnione do zwiedzania.
  Zespół sztolni w Złotym Stoku jest jednym z nielicznych miejsc występowania na Dolnym Śląsku podkowca małego i nocka orzęsionego. Liczebność zimujących tu podkowców z roku na rok wzrasta. Ogólna liczba zimujących tu nietoperzy to ok. 100-150 osobników. Stwierdzono tutaj występowanie:

• 4 gatunków nietoperzy z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC;
  
• 5 gatunków nietoperzy ujętych w Załączniku IV ww. Dyrektywy
  
  

„Karkonosze”

Powierzchnia: 5536,55 ha

  Karkonosze - najwyższe pasmo górskie Sudetów zbudowane jest ze skał granitowych i metamorficznych. Na charakterystycznych, zrównanych wierzchowinach grzbietów występują murawy wysokogórskie, zarośla kosodrzewiny, wierzby lapońskiej i jarzębiny oraz subalpejskie torfowiska wysokie. Tworzą one kompleks roślinności o charakterze arktycznej tundry. Poniżej, w kotłach polodowcowych znajdują się jeziora górskie. Lasy regla górnego to głównie bory świerkowe, mocno zdegradowane na skutek oddziaływania zanieczyszczeń powietrza. Piętro regla dolnego jest silnie przekształcone w wyniku działalności człowieka (głównie gospodarka leśna).
  Obszar ważny dla zachowania bioróżnorodno- ści. Duża liczba siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej tworzy tu mozaikę, choć często nie zajmują one dużych powie- rzchni. Dobrze zachowane są subalpejskie i reglowe torfowiska górskie. Szcze- gólnie cenne są także bory górnoreglowe, pokrywające znaczne powierzchnie w obszarze. Należy również podkreślić obecność reliktów tundrowych w faunie i występowanie wielu rzadkich bezkręgowców. Znajduje się tu stanowisko endemicznego gatunku Pterostichus sudeticus. Liczne stanowiska rzadkich, zagrożonych gatunków roślin naczyniowych, w tym endemicznych: Campanula bohemica i Saxifraga moschata subsp. basaltica. Rzadkie gatunki mszaków (np. Lophozia sudetica, Rhacomitrium sudeticum). Podawano stąd, jako jedno z dwóch miejsc występowania w Polsce, stanowisko Orthotrichum rogeri, jednak nie wiadomo, czy istnieje ono nadal. Znajdują się tu także, jako jedyne w Polsce, stanowiska Galium sudeticum i Pedicularis sudetica. W ostoi stwierdzono:

• 22 typy siedlisk wymienione w Załączniku I Dyrektywy 92/43/EEC;
  
• 17 gatunków ptakow umieszczonych w Załączniku I Dyrektywy 79/409/EEC;
  
• 3 gatunki ptaków regularnie migrujące nie ujęte w Załączniku I Dyrektywy 79/409/EEC;
  
• 7 gatunków zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC, w tym 1 priorytetowy – pachnica
• Osmoderma eremita;
  
• 4 gatunki roślin z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC, w tym 3 gatunki priorytetowe: dzwonek
• karkonoski Campanula bohemica, przytulia sudecka Galium sudeticum i gnidosz sudecki Pedicularis sudetica;
  
• 32 gatunki roslin i zwierząt umieszczonych w polskich Czerwonych Ksiegach
  
• 1 endemiczny podgatunek rośliny (Saxifraga moschata ssp. basaltica)
  
• 14 gatunków roślin i zwierząt chronionych dyrektywami międzynarodowym
  
• 29 gatunków roślin chronionych
  
  

„Kościół w Konradowie”

Powierzchnia: 0,1 ha

  Strych i wieżę kościoła w Konradowie zamieszkują kolonie rozrodcze nocka dużego i gacka brunatnego. Strych obiektu jest w stanie dobrym - wieża będzie w przyszłości remontowana.
  Jest to schronienie jednej z największych na Dolnym Śląsku kolonii rozrodczych nocka dużego. W ostoi stwierdzono obecność:

• 1 gatunku nietoperza wymiennego w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC (nocek duży);


• 1 gatunek nietoperza umieszczonego w załączniku IV ww. Dyrektywy

„Panieńskie Skały”

Powierzchnia 9,9 ha

  Obszar obejmuje ciąg skał piaskowcowych pochodzących z turonu, wypreparowanych ponad doliną Bobru po stronie zachodniej, wznoszących się ok. 50 m nad dno doliny. Teren leż y w obrębie miejscowości Lwówek Śląski i porośnięty jest lasem mieszanym o pewnych cechach zespołu grą- dowego, lecz nieco zdegenero- wanym.
  Jedno z dwóch istniejących w Polsce, odnalezionych po raz pierwszy w 2002 roku, stanowisk paproci Trichomanes speciosum. W ostoi stwierdzono występo- wanie:

• 2 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy 92/43/EEC


• 1 gatunek rośliny zamieszczony w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC (Trichomanes speciosum)


• 1 gatunek rośliny chronionej
.

„Piekielna Dolina koło Polanicy”

Powierzchnia: 110 ha

  Przełomowa dolina rzeki Bystrzycy Dusznickiej oddzielająca od siebie dwa obszary zbudowane z piaskowca ciosowego - Piekielną Górę na północy (Góry Stołowe) i masyw Wolarza (Góry Bystrzyckie) na południu. Rzeka płynie krętym, kamienistym korytem, a strome stoki doliny sięgają tu ponad 200 m. Wiele stoków zasłanych jest piaskowcowymi głazami porośniętymi przez różne zbiorowiska leśne. Zalesione jest także w dużej części dno doliny. Lasy zajmują zdecydowaną większość obszaru, natomiast około 5 % zajmuje sama rzeka wraz z roślinnością nadbrzeżną. Przez Piekielną Dolinę prowadzi także lokalna szosa z Polanicy do Szczytnej (rzadko użytkowana, gdyż główny ruch samochodowy omija Masyw Piekielnej Góry od północy szosą E16) oraz malownicza linia kolejowa z wieloma mostami. Cenne element ów przyrodnicze i infrastruktura stworzonej przez człowieka współtworzą interesujący krajobraz przyrodniczo-kulturowy.
  Największe wartości obszaru to:
- fragment lasu klonowo-lipowego na stromych stokach w pobliżu Polanicy;
- dobrze zachowane siedliska typowe dla rzeki górskiej;
- naskalne lasy sosnowe, częściowo z udziałem reliktowych populacji Pinus sylvestris oraz z bardzo nisko występującą populacją Betula pubescens ssp. carpatica.
- duża populacja głowacza białopłetwego Cottus gobio (choć lokalnie, w roku 2002 nie był on na tym odcinku rzeki potwierdzony).
W obszarze stwierdzono występowanie:

• 7 typów siedlisk wymienionych w załączniku I Dyrektywy 92/43/EEC;


• 2 gatunki ryb wymienionych w załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC (Lampetra planeri i Cottus gobio);


• 1 gatunek rośliny z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC (Drepanocladus vernicosus);


• 2 gatunki roślin z polskiej Czerwonej Księgi


• 2 gatunki roślin chronionych dyrektywami międzynarodowymi


• 15 gatunków roślin chronionych

„Rudawy Janowickie”

Powierzchnia: 8298,2 ha
  
Obszar leżący na pograniczu Rudaw Janowickich i Kotliny Kamieniogórskiej, zajęty przede wszystkim przez łąki i pastwiska oraz lasy z dużym udziałem lasów gospodarczych, lecz z zachowanymi niewielkimi fragmentami zbiorowisk naturalnych. Obszar od wielu lat jest objęty ekstensywną gospodarką pastwiskową, w mniejszej mierze rolną, co pozwoliło na zachowanie unikalnych dla Sudetów cech szaty roślinnej i kulturowego krajobrazu. Podłoże geologiczne jest zróżnicowane, obejmuje strefę kontaktową masywu granitoidowego ze skałami metamorficznymi, co powoduje lokalnie występowanie gleb zasobnych w metale cięż kie.
  Jest on szczególnie ważny dla ochrony łąk wilgotnych i świeżych, należących do najlepiej rozwiniętych i zajmujących największe powierzchnie w Sudetach. W okolicach Miedzianki i Wieściszowic spotykamy unikalne na Dolnym Śląsku fragmenty muraw z klasy Violetea calaminariae, nie opracowane dotychczas z fitosocjologicznego punktu widzenia, które po przeprowadzeniu szczegółowych badań będzie można najprawdopodobniej zaliczyć do nie notowanego dotychczas dla Polski rodzaju siedliska przyrodniczego o kodzie 6130. Obszar jest ważny dla ochrony głowacza białopłetwego Cottus gobio (duża populacja). Na uwagę zasługują również liczne sztolnie, które są zimowiskami wielu zagrożonych gatunków nietoperzy, w tym podkowca małego Rhinolophus hipposideros, nocka dużego Myotis myotis, nocka łydkowłosego M. dasycneme i mopka Barbastella barbastellus. Na obszarze występują także cenne obiekty przyrody nieożywionej, m.in. stare wyrobiska rud metali. W ostoi stwierdzono:

• 9 typów siedlisk wymienionych w Załączniku I Dyrektywy 92/43/EEC;


• 9 gatunków zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC;


• 10 gatunków roślin z Polskiej Czerwonej Księgi


• 3 gatunki roślin chronionych dyrektywami międzynarodowymi


• 30 gatunków roślin chronionych

„Skałki Stoleckie”

Powierzchnia 2,0 ha

  Sztolnia w Skałach Stoleckich leż y na terenie rezerwatu Skałki Stoleckie w pobliżu Ząbkowic Śląskich. Powstała jako podziemne wyrobisko po wydobyciu wapienia w XVIII i XIX w. Składa się na nią ciąg chodników i komór o nieregularnych kształtach o łącznej długości 500-600 m. Wysokość niektórych sal sięga kilkunastu metrów. Część z pomieszczeń zalanych jest stale wodą tworzącą podziemne jeziorka. Warunki mikroklimatyczne s ą bardzo zróżnicowane zapewniając wielu gatunkom nietoperzy optymalne warunki hibernacji.
  Sztolnia w Skałach Stoleckich jest jednym z najcenniejszych zimowisk nietoperzy w południowo-zachodniej Polsce, a także znaczącym stanowiskiem tych ssaków w skali całego kraju (maksymalna liczebność 261 osobników, luty 2003). Jest to jedno z największych zimowisk mopka Barbastella barbastellus i nocka Natterera Myotis nattereri w tym regionie. Stwierdzono tutaj występowanie:

• 4 gatunków nietoperzy umieszczonych w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC;


• 1 gatunek nietoperza wpisany do Polskiej Czerwonej Ksiegi Zwierząt (Vespertilio murinus);


• 7 gatunków nietoperzy chronionych dyrektywami międzynarodowymi.

„Torfowisko pod Zieleńcem”

Powierzchnia 208,6 ha

  Torfowisko położone w szczytowej partii Gór Bystrzyckich, rozwinięte na podłożu gnejsowym, wyścielonym warstwą iłów. Pokłady torfu osiągają od 3,5 do 9 m grubości. Składa się z dwóch części. Północna (Topielisko) jest typowym, otwartym torfowiskiem wysokim. Południowa (Czarne Bagno) to torfowisko przejściowe, częściowo zarośnięte borem świerkowym.
  Jedyne tak dobrze zachowane torfowisko wierzchowinowe w Sudetach Środkowych o bardzo wysokiej wartości przyrodniczej. Siedliska z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, zajmujących ponad 70% powierzchni obszaru. Poza torfowiskami karkonosko-izerskimi, jest to najlepiej zachowane torfowisko górskie w południowo-zachodniej Polsce. Zespoły fauny i flory towarzyszącej tego typu siedliskom są zachowane w doskonałym stopniu. W ostoi stwierdzono występowanie:

• 3 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy 92/43/EEC;


• 2 gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy 79/409/EEC;


• 7 gatunków zwierząt chronionych dyrektywami międzynarodowymi


• 9 gatunków roślin umieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze


• 1 gatunek rośliny chronionej

„Wrzosowisko Przemkowskie”

Powierzchnia 6606,7 ha

  Rozległe wrzosowisko na dawnym poligonie przemko- wskim otoczone borami sosnowymi. Ponadto występują tu dobrze wykształcone wydmy śródlądowe i piaszczyska z typową dla takich siedlisk roślinnością.
  Pomimo niewielkiego zróżni- cowania siedlisk (zidentyfiko- wano tu 5 rodzajów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej) i niewielkiego bogactwa gatunkowego, obszar bardzo istotny dla zachowania suchych wrzosowisk (siedlisko 4030), występujących tu w postaci wielkopowierzchniowego płatu i skutecznie chronionych. Bunkry koło Wilkocina stanowią zimowisko nietoperzy. Stwierdzono tu występowanie:

• 5 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy 92/43/EEC;


• 27 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy 79/409/EEC;


• 4 gatunki zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC;


• 2 gatunki roślin i zwierząt umieszczonych w polskich Czerwonych Księgach;


• 2 gatunki zwierząt chronionych dyrektywami międzynarodowymi.

„Sztolnie w Leśnej”

Powierzchnia 0,1 ha (długość 2,0 km)

  Zespół sztolni w miejscowości Leśna podzielony na dwa kompleksy: Baworowo (3 sztolnie) i Leśna (6 sztolni). Kompleks Baworowo położony jest przy zakładach "Baworowo", natomiast kompleks Leśna - przy drodze z Leśnej do Świecia. Sztolnie są wyrobiskami z czasów II Wojny Światowej - prawdopodobnie miały przeznaczenie militarne.
  Sztolnie w Leśnej stanowią cenne zimowisko nietoperzy. Zimuje tu łącznie ok. 130 osobników nietoperzy, przy czym gatunkami dominującymi są: nocek rudy, gacek brunatny i nocek duży. Poza okresem zimowym sztolnie wykorzystywane są jako kwatery przejściowe i miejsca godowe mopka i gacka brunatnego. W mieście, na strychu mieszkalnego budynku znana jest kolonia rozrodcza nocka dużego. W ostoi stwierdzono:

• 3 gatunki nietoperzy z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC


• 5 gatunków nietoperzy wymienionych w załączniku IV Dyrektywy 92/43/EEC

„Stawy Przemkowskie”

Powierzchnia: 4592,7 ha

  Obszar obejmuje dwa kompleksy stawów (769 i 179 ha), wraz z fragmentami jesionowo-olszowych łęgów (ogółem 75 ha) w ich otoczeniu oraz ekstensywnie wykorzystywane, wilgotne łąki z kępami wierzbowych zarośli. Stawy są obrzeżone wąskim pasem szuwarów, zajmującym ok. 6% terenu stawów.
  Ostoja ptasia o randze europejskiej E 52. Ważny teren dla migrujących kaczkowatych Anatidae. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: łabędź krzykliwy, podgorzałka, zausznik. W okresie wędrówek występuje co najmniej 1% populacji szlaku wędrówkowego głowienki; stosunkowo duże koncentracje osiąga łabędź niemy; ptaki wodno-błotne występują w koncentracjach powyżej 20000 osobników. W ostoi stwierdzono:

• 18 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy 79/409/EEC;


• 15 gatunków ptaków regularnie migrujących nie ujętych w Załączniku I Dyrektywy 79/409/EEC;


• 1 gatunek zwierzęcia uwzględniony w załączniku II Dyrektywy 92/43/EEC (Bombina bombina)